*سالی یکبار به جایی برو که پیش تر هرگزدر آنجا نبوده ای* ( 1)
امسال عید ما راهمان را کج کردیم و از مسیر یزد به جهرم رفتیم .اولین سفر من به یزد بود .یزد برای گردش و مسافرت بنظرم حرف ندارد. ما 24 ساعت بیشتر توقف نداشتیم اما تا 2 روز دیگر هم میشد ماند و به جایی نادیده برای گردش سر زد . آثار گردشگری آنجا از دست تخت جمشید و پاسارگاد نبود و یا نمونه مسجد جامع نمونه فراگیری در بین آثار از نظر عظمت و شکوه نبود.بر خلا ف انتظار ظاهرا اثری از قبل اسلام زرتشتیان باقی نمانده بود.اما وقتی به موزه آب و یا خانه لاری ها میروی و انتطارت برای دیدن آثار باستانی و یا مربوط به سده های پیش برآورده نمیشود اصلا گمان نمی بری که یزدی ها سرت کلاه گذاشته اند و بعکس لذت و حظ می بری .شاید پاسارگاد و از این دست ترا بفکر فرو برد و یا مبهوت عظمتشان شوی. اما آن لذت و طعم زندگی که من در موزه آب و خانه لاری ها دیدم هیچیک در پاسارگاد خودی نشان ندادند.گویی آنها عظمت و پرسش هایی گنگ ، ناآشنا و غریب و دورند و اینها به اندازه زندگی به تو نزدیک .اصالت و سخت کوشی و زییایی ملیح و موقر همراه با سادگی در کاه و گل و خشت ترا بوجد می آورد حتی آن دهلیز مسجد جامع که ترا به عمق زمین می برد و در نگاه اول خوفناک بنظر می رسد و هر لحظه انتظار میکشی که افعی غول پیکری فوره کشان از دلش سر بر آورد و در یک آن ببلعدت ( 2) و یا در میانه را
ه پله طولانیش تصور عظمت حجم خاک و گل بالای سرت بترساندت بعد که به آب میرسی و حیات و زندگی را در صورت تو انعکاس می دهد آرام می گیری و تحسین سخت کوشی برای رسیدن به آب و زندگی. یزد شهر کویریست و جهرم گرچه کویری نیست اما شاید بدلیل طبیعت گرم و داغ هر دو مشابهت هایی بسیاری را میتوان در آنها دید. شاید کاه و گل و طاق های قوسی جزو معماری کهن قسمت وسیعی ازایران باشد که جدای از ویژگیهایش تا کنون در یزد باقی مانده و حتی میتوان در شهری چون تهران در کوچه و بازارچه های قدیمی هنوز اثری مانده از آنها دید.اما بنظرم میرسد که ویژگی آب و هوایی این دو منطقه مذکور از نظر بنا ویژگی ها و مشابهت های خاص خود را دارند .کوچه های محله کنار زندان سکندر مرا به یاد سابات های خودمان در محله هایی چون مسجد نو و گازران انداخت با این تفاوت که آنچه یزد را منحصر کرده ماندن و اصرار بر حفظ سنتهای نیکی از این دست بوده است البته ناگفته نماند صحبت از مشابهت است ورنه به انصاف فاصله میان این دو بسیار است .اما به معنی نداشتن نیست ؛ در مقام قیاس می گویم . ما نیز فراوان داریم اگر همچنان به کشتن ادامه ندهیم و در عوض دست به احیا و جذب میهمان زنیم . من با این سنم در جای جای یزد احساس آشنایی و نزدیکی داشتم .آب انبار ها ( 3) .مقنیان و چرخ های چاهشان . چرخ های چاه آب ،قنات ،بادگیر( 4) و ...حتی این آشنایی را در خلق و خوی مردم نیز بوفور دیدم . فراموش نمی کنم پیرمرد کاسبی که با ترشرویی و نهیب اما دلسوزانه مرا از افتادن در جوی خیابان باز داشت و خنده و لذتی شیرین را در دل من شکفت در نیمه جانی آمده از شهری که همه با هم غریب و بیگانه اند .مانند خنده مسافری که در دورست هاله ای از شهر خویش می بیند و یا شوق دیدن زندگی و حرکت در بیمارعزیز مرده پنداشته! .( 5)
پی نوشت: ( 1) دستورگانی برای زندگی از دالایی لاما ( 2)قبل از آن بنظرم به دیدن نمایشگاه مار و افعی رفته بودیم . ( 3) من آب انبار( محله؟ )سید قطب الدین را بخوبی بیاد می آورم که تا همین پیش از این آدرسی در جهرم بود: آب انبار ( 4) بنظر میرسد وجود بادگیر در جهرم مخصوص طبقه متمول شهر بوده است .بر خلاف یزد که همگانی و نهادینه در همه اقشار بوده .البته بر اساس نگاهی چندان جستجو کرده نمیگویم .من بادگیرهایی که در جهرم دیده ام کم تعداد و از لحاظ بنا بالاتر از قدرت طبقات پایین و متوسط بوده است و بنظرمیرسد کار معماران غیر بومی بوده است .اما در یزد همه گونه دیده میشوند. ( 5) اگر این مطلب توصیه و پیشنهادی برای شهرمان در جهت فرهنگ ، ظاهر ، کارآفرینی و ساخت و سازو جذب گردشگر داشته باشد آن حفظ واحیای سنت های نیک و الگو برداری از شهری چون یزد است.نباید جهرم چون دهستانی شهر شده جلوه کند که هر دوره ای بر آن بزکی به ذوق خویش افزوده باشند و آنچه نمایان کند روستایی شهر شده باشد خالی از گذشته و مملو از بزک های کلیشه ای که بر وی جلف آیند .جهرم خالی از هنرمند و اهل ذوق و هنر نیست جای تاسف است...
ادامه "شهریست پر کرشمه/ یزد به جهرم" »